Ένα από τα πιο γνωστά και ταυτόχρονα αμφιλεγόμενα κοινωνικά πειράματα του 20ού αιώνα επιστρέφει στη μικρή οθόνη, αυτή τη φορά μέσα από ένα νέο reality του Netflix
Η σειρά «The New Stanford Prison Experiment» κάνει πρεμιέρα στις 21 Οκτωβρίου και θα αποτελείται από έξι επεισόδια διάρκειας περίπου 45 λεπτών. Στο επίκεντρο βρίσκονται 30 εθελοντές, οι οποίοι θα εισέλθουν σε πραγματική φυλακή και θα χωριστούν τυχαία σε δύο ομάδες: «δεσμοφύλακες» και «κρατούμενους».
Το νέο πρόγραμμα επιχειρεί να μεταφέρει στο σήμερα το βασικό ερώτημα που είχε τεθεί το 1971: πώς επηρεάζονται οι άνθρωποι όταν τοποθετούνται σε ένα αυστηρά ιεραρχημένο περιβάλλον, όπου κάποιοι αποκτούν εξουσία και άλλοι καλούνται να υπακούσουν;
Τι θα συμβεί στη νέα σειρά
Οι 30 συμμετέχοντες θα βρεθούν αντιμέτωποι με ένα σύστημα εξουσίας, ελέγχου και ιεραρχίας, έχοντας να διαχειριστούν τους ρόλους που τους ανατίθενται. Το Netflix θέτει στο επίκεντρο το κατά πόσο οι άνθρωποι προσαρμόζονται στους κοινωνικούς ρόλους που τους επιβάλλονται ή αν η ενσυναίσθηση, η ηθική και η ατομικότητα μπορούν να λειτουργήσουν ως αντίβαρο στην πίεση του περιβάλλοντος.
Η σειρά θέτει έτσι εκ νέου το ερώτημα που βρίσκεται στον πυρήνα του αρχικού πειράματος: τι συμβαίνει όταν η εξουσία, η υπακοή και οι κοινωνικοί ρόλοι επηρεάζουν τη συμπεριφορά;
Η παραγωγή ανήκει στην Alfred Street Industries, ενώ στους εκτελεστικούς παραγωγούς περιλαμβάνονται οι Jane Lipsitz, Dan Cutforth, Nan Strait, Dan Volpe, Jeff Grogan και Mike Odair.
Το αρχικό πείραμα του 1971
Το περίφημο Stanford Prison Experiment πραγματοποιήθηκε το 1971 στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, υπό την καθοδήγηση του ψυχολόγου Philip Zimbardo. Στο πλαίσιο της μελέτης, φοιτητές ανέλαβαν τυχαία τους ρόλους των «κρατουμένων» και των «δεσμοφυλάκων» σε μια προσομοίωση φυλακής που είχε δημιουργηθεί στους χώρους του πανεπιστημίου. Το πείραμα είχε σχεδιαστεί να διαρκέσει περίπου δύο εβδομάδες.
Ωστόσο, η κατάσταση κλιμακώθηκε γρήγορα. Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή του Stanford, η συμπεριφορά ορισμένων «δεσμοφυλάκων» έγινε κακοποιητική, ενώ οι συμμετέχοντες που είχαν αναλάβει τον ρόλο των κρατουμένων παρουσίασαν έντονη ψυχολογική επιβάρυνση. Το πείραμα διακόπηκε τελικά μόλις έξι ημέρες μετά την έναρξή του, πολύ νωρίτερα από τον αρχικό σχεδιασμό.
Ένα πείραμα που εξακολουθεί να προκαλεί αντιπαράθεση
Παρά τη μεγάλη επιρροή που απέκτησε το πείραμα στην κοινωνική ψυχολογία και τη δημοφιλή κουλτούρα, τα τελευταία χρόνια τα συμπεράσματά του έχουν βρεθεί στο επίκεντρο έντονης επιστημονικής κριτικής.
Μεταγενέστερες αναλύσεις έχουν αμφισβητήσει κατά πόσο τα αποτελέσματα μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην επίδραση των ρόλων και του περιβάλλοντος. Έχουν επίσης διατυπωθεί ενστάσεις για τη μεθοδολογία, τη συμπεριφορά των ερευνητών και τον βαθμό στον οποίο οι συμμετέχοντες επηρεάστηκαν από τις προσδοκίες που δημιουργήθηκαν γύρω από το πείραμα.
Το ίδιο το Stanford σημειώνει σήμερα ότι η μελέτη αποτελεί αντικείμενο σημαντικής επιστημονικής συζήτησης και ότι τα συμπεράσματά της έχουν αμφισβητηθεί από μεταγενέστερες έρευνες.
Από το πείραμα του 1971 στο Netflix
Η ιστορία του Stanford Prison Experiment έχει ήδη μεταφερθεί σε βιβλία, ντοκιμαντέρ και κινηματογραφικές παραγωγές. Το 2015 κυκλοφόρησε και η ταινία «The Stanford Prison Experiment», με τον Billy Crudup στον ρόλο του Philip Zimbardo.
Το Netflix επιχειρεί τώρα κάτι διαφορετικό: αντί να αφηγηθεί εκ νέου την ιστορική υπόθεση, δημιουργεί ένα σύγχρονο reality βασισμένο στην κεντρική ιδέα της, τοποθετώντας πραγματικούς συμμετέχοντες σε ένα περιβάλλον όπου η εξουσία, η ιεραρχία και οι κοινωνικοί ρόλοι βρίσκονται στο επίκεντρο. Η νέα σειρά αναμένεται έτσι να επαναφέρει στο προσκήνιο όχι μόνο το ερώτημα για την επίδραση της εξουσίας στην ανθρώπινη συμπεριφορά, αλλά και τη συζήτηση γύρω από τα όρια και τη δεοντολογία τέτοιων κοινωνικών πειραμάτων.
